به گزارش زیپو کالا به نقل از مهر، در حالیکه معاون وزیر جهاد کشاورزی آبخیزداری و آبخوانداری را «نقطه اتصال مدیریت خاک و آب» و شرط اصلی تاب آوری اکوسیستم در مقابل خشکسالی می داند، بررسی پیشنهاد بازبینی برنامه هفتم پیشرفت نشان میدهد بخش عمده ای از همین تعهدات حیاتی با پیشنهاد وزارتخانه او کم شده است؛ اقدامی که نه تنها ظرفیت ذخیره آب کشور را میلیاردها مترمکعب می کاهد، بلکه امنیت غذایی را نیز با تهدیدی جدی مواجه می سازد.
دوگانگی پنهان در سیاست آبخیزداری
رضا افلاطونی، معاون وزیر جهاد کشاورزی اخیراً تاکید کرده است که مدیریت پایدار خاک، «بنیان اصلی تولید پایدار محصولات کشاورزی و تضمین امنیت غذایی نسل های امروز و فردا» است و عملیات آبخیزداری و آبخوانداری دقیقا همان نقطه اتصال مدیریت خاک و آب بحساب می آید. او این اقدامات را هم جهت با فاز نهم برنامه آب یونسکو دانسته و نقش آنرا در کنترل سیلاب، کاهش فرسایش، تغذیه هدفمند آبخوان ها و افزایش تاب آوری اکوسیستم حیاتی عنوان کرده است.
این سخنان، در ظاهر، نگاهی علمی و آینده نگر نسبت به مدیریت منابع طبیعی را به تصویر می کشد؛ اما چالش دقیقا زمانی شروع می شود که داده های رسمی نشان میدهد وزارتخانه متبوع همین مقام مسئول، در لایحه بازبینی برنامه هفتم، پیشنهاد کاهش گسترده تعهدات آبخیزداری و حتی حذف یکی از مهم ترین بندهای در رابطه با مدیریت یکپارچه حوضه ها را ارایه کرده است.
کاهش ۶۰ درصدی اهداف آبخیزداری؛ تصمیمی مسئله ساز
در برنامه هفتم توسعه، هدف اجرای عملیات آبخیزداری و آبخوانداری ۲۰ میلیون هکتار تعیین شده بود؛ هدفی که می توانست بطور میانگین ۱۵.۵ میلیارد مترمکعب ذخیره آب از راه کاهش تبخیر و افزایش نفوذ بارندگی فراهم آورد.
اما در نسخه پیشنهادی جدید دولت، این هدف به ۷.۵ میلیون هکتار کم شده است؛ تغییری که آثار آن بمراتب فراتر از یک «اصلاح اداری» است و به قول کارشناسان این حوزه موجب از دست رفتن حدود ۹.۷ میلیارد مترمکعب ظرفیت ذخیره سازی آب، کاهش محسوس توان کشور در کنترل سیلاب ها و مهار فرسایش خاک و تضعیف پروسه تغذیه آبخوان های زیرزمینی و در ادامه تشدید افت سطح آب زیرزمینی در دشت های بحرانی را بدنبال خواهد داشت.
این در صورتی است که پژوهش های پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری نشان میدهد ۹۰ میلیون هکتار از اراضی کشور مستعد اجرای عملیات آبخیزداری هستند؛ ظرفیتی که می تواند ۵۰ میلیارد مترمکعب آب از راه ممانعت از تبخیر و افزایش نفوذ ذخیره کند.
حال این پرسش مطرح می شود که اگر آبخیزداری به واقع «پایه مدیریت پایدار خاک و آب» است، چه طور کاهش ۶۰ درصدی آن در خود وزارت جهاد کشاورزی پیشنهاد می شود؟
حذف بند (ح) ماده ۳۸؛ چشم پوشی از ۶۰ میلیارد مترمکعب آب جدید
اقدام بحث برانگیز دیگر، حذف بند (ح) ماده ۳۸ برنامه هفتم است؛ بندی که دولت را موظف به افزایش ۶۰ میلیارد مترمکعب منابع آبی کشور از راه مدیریت یکپارچه حوضه ها و اقدامات تلفیقی می کرد.
حذف این بند، به مفهوم نادیده گرفتن ظرفیت ترمیم منابع آبی تجدید پذیر، کاهش قدرت کشور در جبران بحران کمبود آب، فشار بیشتر بر منابع آب آشامیدنی و بخش کشاورزی و دور شدن از هدف های کلان امنیت غذایی و خودکفایی است. این تصمیم ها در کنار کاهش هدف آبخیزداری، تصویری روشن از عقب نشینی در یکی از راهبردی ترین بخش های مدیریت منابع طبیعی کشور به دست می دهد.
به عبارت دیگر، تصمیمات جدید در تضاد آشکار با اهداف اعلام شده برنامه هفتم در حوزه پایداری منابع پایه و افزایش راندمان آب قرار دارند.
تناقض گفتار و رفتار در سیاستگذاری آبخیزداری
سخنان مقام مسئول در ستایش آبخیزداری، از نقش آن در کنترل سیلاب تا اهمیتش در تغذیه آبخوان ها، صحیح و مبتنی بر نتایج علمی است؛ اما سیاستهای پیشنهادی دولت، دقیقا بر خلاف همین اصول حرکت می کند. این تناقض سیاسی-اجرایی، خطرناک ترین پیام را برای مدیریت منابع طبیعی کشور دارد. فاصله میان گفتار رسمی و تصمیمات عملی درحال گسترش است؛ فاصله ای که امنیت غذایی، پایداری منابع طول وتفصیل آوری سرزمینی را مستقیماً تهدید می کند. این روند، نشانه ای از غلبه نگاه کوتاه مدت، تقلیل مسئولیت ها و حذف تکالیف سخت اما ضروری در سیاستگذاری منابع طبیعی است؛ نگاهی که نتیجه ای جز عمیق تر شدن بحران های زیست محیطی و تضعیف امنیت غذایی نخواهد داشت. بطور خلاصه رضا افلاطونی، معاون وزیر جهاد کشاورزی اخیراً تأکید کرده است که مدیریت پایدار خاک، بنیان اصلی تولید پایدار محصولات کشاورزی و تضمین امنیت غذایی نسل های امروز و فردا است و عملیات آبخیزداری و آبخوانداری دقیقا همان نقطه اتصال مدیریت خاک و آب بحساب می آید. اما در نسخه پیشنهادی جدید دولت، این هدف به ۷.۵ میلیون هکتار کم شده است؛ تغییری که آثار آن بمراتب فراتر از یک اصلاح اداری است و به قول کارشناسان این حوزه سبب از دست رفتن حدود ۹.۷ میلیارد مترمکعب ظرفیت ذخیره سازی آب، کاهش محسوس توان کشور در کنترل سیلاب ها و مهار فرسایش خاک و تضعیف فرآیند تغذیه آبخوان های زیرزمینی و در ادامه تشدید افت سطح آب زیرزمینی در دشت های بحرانی را بدنبال خواهد داشت. سخنان مقام مسئول در ستایش آبخیزداری، از نقش آن در کنترل سیلاب تا اهمیتش در تغذیه آبخوان ها، صحیح و مبتنی بر نتایج علمی است؛ اما سیاست های پیشنهادی دولت، دقیقا بر خلاف همین اصول حرکت می کند.
منبع: zipokala.ir