به گزارش زیپو کالا به نقل از مهر، زهرا نوروزی، کارشناس موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی، در یادداشتی نوشت: تحولات جمعیتی در قرن بیست ویکم دیگر صرفا موضوعی آماری یا پژوهشی نیست؛ بلکه به یکی از مهم ترین متغیرهای اثرگذار بر توسعه اقتصادی، رفاه اجتماعی، سلامت عمومی و حکمرانی کشورها تبدیل گشته است. تجربه جهانی نشان میدهد تغییر در ساختار سنی جمعیت می تواند دستاوردهای عمیقی بر بازار کار، نظام های بازنشستگی، خدمات درمانی، سیاستهای حمایتی و حتی ثبات اقتصادی و اجتماعی کشورها بر جای بگذارد. دراین میان، سالمندی جمعیت به عنوان برجسته ترین نتیجه این تحولات، به یکی از دغدغه های اصلی دولت ها و نهادهای رفاهی در سراسر دنیا تبدیل گشته است.
ایران هم طی سالهای اخیر با سرعتی قابل توجه وارد مرحله گذار جمعیتی شده است. کاهش نرخ باروری، افزایش امید به زندگی و بهبود فاکتورهای سلامت، باآنکه از موفقیتهای مهم توسعه انسانی محسوب می شوند، اما با این حال کشور را در آستانه یکی از بزرگ ترین چالش های جمعیتی تاریخ خود قرار داده اند. چالشی که در صورت نبود برنامه ریزی دقیق و سیاستگذاری آینده نگر، می تواند آثار گسترده ای بر اقتصاد، اشتغال، سلامت و نظام تأمین اجتماعی کشور بر جای بگذارد.
برآوردهای جمعیتی نشان میدهد در دو دهه آینده سهم سالمندان در ترکیب جمعیتی کشور بشکل محسوسی افزایش خواهد یافت. این روند به مفهوم افزایش تعداد مستمری بگیران، رشد هزینه های درمانی و کاهش تدریجی نسبت بیمه پردازان به بازنشستگان است؛ وضعیتی که می تواند پایداری مالی صندوق های بازنشستگی را با چالش های جدی مواجه کند. در چنین شرایطی، نقش نهادهای بیمه گر اجتماعی، بخصوص سازمان تأمین اجتماعی، بیشتر از هر زمان دیگری اهمیت پیدا می کند.
در همین راستا، برنامه هفتم پیشرفت با هدف تقویت پایداری صندوق های بازنشستگی و اصلاح ساختار نظام بیمه ای کشور، مجموعه ای از اقدامات اصلاحی را پیش بینی کرده است. یکی از مهم ترین این اصلاحات، بازبینی در سن و سابقه بازنشستگی است. افزایش امید به زندگی و تغییرات جمعیتی باعث شده استمرار الگوی گذشته بازنشستگی، تعادل منابع و مصارف صندوق ها را با مخاطره مواجه سازد. از ین جهت، افزایش تدریجی سنوات خدمت و اصلاح شرایط خروج از بازار کار، به عنوان راهکاری برای حفظ حقوق نسل های فعلی و آینده بیمه شدگان مورد توجه قرار گرفته است.
واقعیت آن است که سالمندی جمعیت تنها یک مساله جمعیت شناختی نیست؛ بلکه پدیده ای است که به صورت مستقیم بر بازار کار، ساختار خانواده، هزینه های درمانی، بودجه عمومی و نظام حمایت اجتماعی اثر می گذارد. کاهش جمعیت فعال اقتصادی و افزایش نسبت وابستگی سالمندان، فشار درحال افزایشی بر منابع بیمه ای کشور وارد خواهد نمود و در چنین شرایطی، سازمان تأمین اجتماعی باید خویش را برای ایفای نقشی متفاوت و گسترده تر آماده کند.
نخستین گام در این راه، گذار از مدیریت کوتاه مدت به حکمرانی بلند مدت بیمه ای است. سازمان تأمین اجتماعی ناگزیر است سیاستها و برنامه های خویش را بر پایه حقیقت های جمعیتی آینده طراحی کند. توسعه پوشش بیمه ای در بین شاغلان اقتصاد غیررسمی، جذب نسل جوان به نظام بیمه ای، طراحی مشوق های مناسب برای مشاغل نوظهور و گسترش بیمه های اختیاری، همچون اقداماتی است که می تواند منابع پایدار سازمان را تقویت کرده و تعادل میان ورودی ها و تعهدات آینده را بهبود بخشد.
در کنار اصلاحات بیمه ای، بازبینی در سیاستهای سرمایه گذاری هم ضرورتی اجتناب ناپذیر است. در دوره سالمندی جمعیت، اتکای صرف به حق بیمه برای پاسخگویی به تعهدات بلند مدت کافی نخواهد بود. از ین جهت، سازمان تأمین اجتماعی باید با فاصله گرفتن از بنگاهداری سنتی، بسمت سرمایه گذاری های مولد، شفاف، دانش بنیان و کم ریسک حرکت نماید. مدیریت حرفه ای دارایی ها، ارتقاء شفافیت مالی، افزایش راندمان شرکت های تابعه و کاهش هزینه های غیرضرور، می تواند پشتوانه ای مطمئن برای ایفای تعهدات آینده سازمان تأمین اجتماعی فراهم آورد.
در حوزه خدمات هم تحولات جمعیتی اقتضا می کند نهادهای تصمیم گیر در کشور نگاه جدیدی به نیازهای جامعه سالمند داشته باشد. توسعه خدمات درمانی تخصصی سالمندان، گسترش مراقبت در منزل، تقویت خدمات توانبخشی، سرمایه گذاری در پیش گیری از بیماریهای مزمن و استفاده از تکنولوژی های جدید سلامت، همچون اقداماتی است که علاوه بر ارتقاء کیفیت زندگی سالمندان، می تواند هزینه های درمانی بلند مدت را هم کم کند. ایجاد نظام جامع مراقبت بلند مدت سالمندان هم باید به عنوان یکی از ماموریت های راهبردی آینده در کشور مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، نباید سالمندی را مترادف با خروج کامل از چرخه فعالیت اقتصادی و اجتماعی دانست. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد توسعه مفهوم «سالمندی فعال» می تواند هم به حفظ کرامت سالمندان کمک نماید و هم بخشی از آثار اقتصادی ناشی از سالمندی جمعیت را کم کند. استفاده از ظرفیتهای تخصصی سالمندان، توسعه موقعیت های اشتغال پاره وقت و استفاده از تجربیات حرفه ای آنان در چارچوب فعالیتهای مشاوره ای و آموزشی، همچون راهکارهایی است که می تواند به این هدف کمک نماید.
تحول دیجیتال هم یکی دیگر از الزامات انکارناپذیر آینده سازمان تأمین اجتماعی است. توسعه خدمات غیرحضوری، پرونده الکترونیک سلامت، هوشمندسازی فرآیندهای بیمه ای و استفاده از داده های جمعیتی و بیمه ای برای پیش بینی روندهای آتی، می تواند ضمن کاهش هزینه های اجرایی، کیفیت تصمیم گیری و کارایی سازمان را بشکل قابل توجهی افزایش دهد. اداره نظام های بیمه ای با نگاههای سنتی، پاسخگوی نیازهای عصر سالمندی نخواهد بود.
در نهایت باید تاکید کرد که سالمندی جمعیت، مهم ترین تحول جمعیتی پیش روی ایران در دهه های آینده است؛ تحولی که آثار آن به صورت مستقیم در حوزه رفاه، سلامت و تأمین اجتماعی نمایان خواهد شد. سازمان تأمین اجتماعی به عنوان بزرگ ترین نهاد بیمه گر کشور در خط مقدم مواجهه با این تغییرات قرار دارد و میزان آمادگی آن، نقش تعیین کننده ای در حفظ امنیت اقتصادی و اجتماعی میلیونها ایرانی خواهد داشت.
البته سالمندی جمعیت صرفا یک تهدید نیست؛ بلکه می تواند مجالی برای بازآفرینی نظام رفاهی کشور و حرکت به سمت حکمرانی نوین اجتماعی باشد. تحقق این هدف مستلزم آن است که اصلاحات مالی، بیمه ای، درمانی و مدیریتی با نگاهی علمی، تدریجی و مبتنی بر حقیقت های جمعیتی دنبال شود. آینده تأمین اجتماعی ایران بیشتر از هر چیز به تصمیم هایی وابسته است که امروز برای مواجهه با این حقیقت جمعیتی اتخاذ می شود؛ تصمیم هایی که می تواند ضامن پایداری نظام بیمه ای و صیانت از حقوق نسل های آینده باشد.
بطور خلاصه دراین میان، سالمندی جمعیت به عنوان برجسته ترین نتیجه این تحولات، به یکی از دغدغه های اصلی دولت ها و نهادهای رفاهی در سراسر جهان تبدیل گشته است. ایران هم طی سالیان اخیر با سرعتی قابل توجه وارد مرحله گذار جمعیتی شده است. توسعه پوشش بیمه ای در میان شاغلان اقتصاد غیررسمی، جذب نسل جوان به نظام بیمه ای، طراحی مشوق های مناسب برای مشاغل نوظهور و گسترش بیمه های اختیاری، همچون اقداماتی است که می تواند منابع پایدار سازمان را تقویت کرده و تعادل میان ورودی ها و تعهدات آینده را بهبود بخشد. در کنار اصلاحات بیمه ای، بازنگری در سیاست های سرمایه گذاری هم ضرورتی اجتناب ناپذیر است. در دوره سالمندی جمعیت، اتکای صرف به حق بیمه برای پاسخگویی به تعهدات طولانی مدت کافی نخواهد بود.
منبع: زیپو کالا