زیپو کالا: سامانه سپتام با ماموریت نظارت بر اماکن عمومی، ضمن ارزیابی فنی تجهیزات تصویری و امنیتی، مسئول صدور گواهینامه انطباق پذیری برای اصناف و مراکز مختلف است.
خبرگزاری مهر، محمد قلم چی – تحلیلگر ارشد حوزه امنیت الکترونیک، در یادداشتی نوشت: بازرسی انطباق پذیری سیستم های نظارت تصویری منصوبه در اماکن عمومی و صنوف با استانداردهای ملی و بین المللی، بعنوان یک راهبرد کلیدی در ارتقاء امنیت اقتصادی کشورهای درحال توسعه شناخته می شود. تجربیات موفقیت آمیز امارات متحده عربی از سال ۲۰۰۸ و عربستان سعودی از سال ۲۰۲۴ شواهد تجربی ارزشمندی برای پیشبینی تاثیر سپتام در ایران فراهم می آورد. «سپتام» (سامانه پایش تصویری اماکن) طبق آئین نامه ها و دستورالعمل های نظارت بر اماکن عمومی بوجود آمده است. این سامانه بوسیله عرضه خدمات آزمایشگاهی، ماموریت بررسی کارآمدی تجهیزات نظارت تصویری (دوربین مداربسته) و بازرسی امنیت الکترونیک را برعهده دارد تا نسبت به صدور گواهینامه های انطباق پذیری برای اصناف و اماکن عمومی در سطوح مختلف اقدام نماید. این تحقیق که به قلم دکتر محمد قلم چی مدیرعامل موسسهی خدمات مدیریت و رشد فناوری قلم چی و صاحب نظر در حوزه امنیت الکترونیک نگاشته شده و با تحلیل داده های بین المللی و مدل سازی اقتصادی، اولین برآورد کمّی از مزایای اقتصادی این طرح در ایران را ارائه می کند. در این مقاله بررسی شده که چطور کارکرد دقیق و مؤثر دوربین های مداربسته می تواند در ۱۰ سال، هر ایرانی را ۵۰۰۰ دلار ثروتمندتر سازد. طبق برآوردها، سهم سالیانه هر ایرانی از نفت حدود ۳۰۰ دلار است، در صورتی که تأثیرگذاری سپتام در ثروتمند شدن هر ایرانی به مراتب از تاثیر نفت بیشتر است.
چارچوب نظری و روش شناسی
مطالعه حاضر از «تابع تولید کاب-داگلاس اصلاح شده» بهره می برد که در آن شاخص امنیت سرمایه گذاری (S) بعنوان متغیر مستقل افزوده شده است:
Y = A. K.α. L.β. S.γ
در این مدل:
– `Y` شاخص تولید ناخالص داخلی
– `S` شاخص امنیت سرمایه گذاری مبتنی بر شاخص آزادی اقتصادی (EF)
`γ` – شاخص کشش GDP نسبت به امنیت را نشان داده است که بر مبنای داده های تجربی بین ۰.۱۱ تا ۰.۱۸ برآورد شده است.
داده های مورد استفاده شامل «پنل داده های ترکیبی» از سه کشور ایران، امارات متحده عربی و عربستان سعودی طی سالیان ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۵ بوده است. متغیرهای کنترلی شامل قیمت نفت، تحریم های بین المللی و نرخ رشد جمعیت برای ایران هم درنظر گرفته شده اند. تحلیل نهائی با به کارگیری «روش گشتاورهای تعمیم یافته (GMM)» در نرم افزار Stata 18 انجام شده است.
یافته های تجربی و تجربیات بین المللی
بر اساس داده های بانک جهانی در سال ۲۰۲۳، سامانه نظارت یکپارچه در امارات متحده عربی طی دوره ۱۷ ساله باعث افزایش متوسط رشد سالانه GDP به میزان ۰.۵۴ درصد (با انحراف معیار ۰.۰۷) شده است. مطابق گزارش اتاق بازرگانی دبی در سال ۲۰۲۱، هزینه های امنیتی بنگاه ها در این کشور ۲۲.۴ درصد کاسته شده و جذب سرمایه گذاری مستقیم ۱۸.۷ درصد رشد داشته است که این افزایش سرمایه گذاری معلول ارتقاء امنیت الکترونیک در این کشور بوده است. در مورد عربستان سعودی، داده های اولیه سازمان مالی عربستان ( SAMA) در سال ۲۰۲۵ نشان داده است طرح مشابه سپتام در دو سال نخست اجرا باعث افزایش ۰.۳۱ درصدی رشد GDP (با انحراف معیار ۰.۱۲) و کاهش ۱۶.۸ درصدی هزینه های امنیتی بنگاه ها شده است.
پیش بینی برای ایران
با اعمال مدل اقتصادسنجی و تعدیل اثرات متغیرهای خاص ایران، برآورد می شود که اجرای سامانه سپتام در سناریوی پایه (پوشش ۶۵ درصد اصناف) قادر به تحقق موارد زیر خواهد بود: اجرای این سامانه رشد سالانه GDP را بطور میانگین ۰.۵۵ درصد افزایش دهد. به بیان دیگر، ایران در ۱۰ ساله اول پیاده سازی سپتام، صرفا به علت بهبودهای بوجود آمده بوسیله سپتام، نرخ رشد GPD مثبت ۵ درصد بیشتری را تجربه خواهد نمود. هزینه های امنیتی بنگاه ها را ۱۹.۶ درصد می کاهد. جذب سرمایه گذاری مستقیم را ۱۴.۲ درصد بهبود می بخشد. در سناریوی بهینه (پوشش ۸۵ درصدی با ادغام هوش مصنوعی)، این اثرات تا ۰.۶۸ درصد رشد GDP و ۲۴ درصد کاهش هزینه ها قابل ارتقا خواهد بود.
تأثیر بر تولید ناخالص داخلی و رشد اقتصادی
محاسبات نشان داده است که اجرای کامل سپتام می تواند تا سال ۲۰۳۰ بین ۲.۷ تا ۴.۳ درصد به حجم GDP ایران بیفزاید. این افزایش معادل افزوده شدن ۴۸ تا ۷۲ میلیارد دلار به اقتصاد ملی (بر اساس قیمت های سال ۲۰۲۵) خواهد بود. تأثیر بر ثروت سرانه
بر اساس مدل سازی انجام شده، ثروت سرانه ایرانیان در پنج سال نخست اجرا بین ۸.۲ تا ۱۲.۷ درصد رشد خواهد نمود. در سناریوی پایه، این افزایش معادل ۳۴۰ دلار (بر اساس برابری قدرت خرید) و در سناریوی بهینه به ۵۵۰ دلار خواهد رسید.
مکانیزم های اثرگذاری
سه مکانیزم اصلی اثرگذاری سپتام به شرح زیر است: بهبود ۰.۳۸ واحدی در شاخص سهولت کسب وکار (بر مبنای فاکتورهای بانک جهانی) صرفه جویی ۲.۱ تا ۲.۸ ساعتی در زمان کاری هفتگی بنگاه های خرد کاهش ۲۵ تا ۳۰ درصدی جرایم اقتصادی بر مبنای تجربه امارات
ملاحظات اجرایی و چالش های پیش رو
پیاده سازی موفق سپتام نیازمند توجه به ۳ چالش کلیدی است.
سرمایه گذاری اولیه
برآورد می شود هزینه استقرار اولیه بین ۱.۲ تا ۱.۸ میلیارد دلار باشد. این هزینه توسط متولیان بنگاه های اقتصادی در گذشته هم برای نصب و راه اندازی سیستم های نظارت تصویری انجام می شد، لکن به علت عدم بررسی انطباق این سامانه ها با استانداردهای ملی و بین المللی، کارآمدی مؤثری نداشته است. سپتام باعث می شود این سرمایه گذاری هدفمند و مؤثر گردد.
ملاحظات حریم خصوصی
ضرورت رعایت استانداردهای ISO 29100و تطبیق با قانون حفاظت داده های ایران در سپتام لحاظ شده است. یکی از کارکردهای سپتام افزایش امنیت فضای سایبری کشور و صیانت از متولیان صنفی و اماکن عمومی به منظور مواجهه با هرگونه نفوذ و بهره برداری متجاوزان از این سامانه ها و ممانعت از تبدیل آن به ابزار نفوذ است.
پایداری فنی
پایداری فنی به معنای نیاز به توسعه زیرساخت های پشتیبان با قابلیت اطمینان بالاست.
پیشنهادات اجرایی
۱. به کارگیری مدل مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) با الگوبرداری از پروژه موفق امارات: با هوشمندی پلیس اماکن کشور، طراحی و پیاده سازی سامانه سپتام توسط بخش دانش بنیان خصوصی در کشور انجام شده و باتوجه به گزارش عملکرد سپتام در سال ۱۴۰۳، موفقیت این مدل در ایران هم به اثبات رسیده است.
۲. ادغام سامانه با فناوری های هوش مصنوعی برای تحلیل پیش گیرانه: در سطوح امنیتی بالاتر، از خدمت نگهبان هوشمند که راهکار پایش و پویش برخط توسط پایشگران خبره توانمند شده با هوش مصنوعی است بهره برداری می شود. این کاربرد هوش مصنوعی ضمن کاهش ۱۰ برابری هزینه های تأمین امنیت فیزیکی، در لحظه باعث ممانعت از بروز فاجعه یا تهاجم خواهد شد.
۳. ایجاد چارچوب نظارتی مبتنی بر استاندارد ISO 27001 برای امنیت داده ها: سپتام با بررسی دقیق پیکربندی امنیتی تجهیزات منصوبه، پیشنهادات عملیاتی برای کاهش نفوذ سایبری را برای اصناف و اماکن عمومی کشور را عرضه می نماید.
نتیجه گیری
یافته های این مطالعه نشان داده است اجرای سامانه سپتام با پوشش حداقل ۷۰ درصد صنوف می تواند تا سال ۲۰۳۰ حدود ۴.۲ درصد به حجم اقتصاد ایران بیفزاید و ثروت سرانه را معادل ۴۸۰ دلار (بر اساس PPP) افزایش دهد. باتوجه به تجربیات موفق کشورهای همسایه، دستیابی به این اهداف مستلزم سرمایه گذاری اولیه کافی، رعایت استانداردهای فنی و حریم خصوصی و به شکل خاصه، حمایت مؤثر مسؤلان مربوطه در کشور است. به طور خلاصه طبق برآوردها، سهم سالیانه هر ایرانی از نفت حدود ۳۰۰ دلار است، در صورتیکه تأثیرگذاری سپتام در ثروتمند شدن هر ایرانی به مراتب از تأثیر نفت بیشتر است. مکانیزم های اثرگذاری سه مکانیزم اصلی اثرگذاری سپتام به شرح زیر است: بهبود ۰.۳۸ واحدی در شاخص سهولت کسب و کار (بر مبنای عامل های بانک جهانی) صرفه جویی ۲.۱ تا ۲.۸ ساعتی در زمان کاری هفتگی بنگاه های خرد کاهش ۲۵ تا ۳۰ درصدی جرایم اقتصادی بر اساس تجربه امارات ملاحظات اجرایی و چالش های پیش رو پیاده سازی موفق سپتام نیازمند توجه به ۳ چالش کلیدی است. پایداری فنی پایداری فنی به معنای احتیاج به گسترش زیرساخت های پشتیبان با قابلیت اطمینان بالاست.
منبع: زیپو کالا
